In het kader van het zomerreces zal in 2026 aandacht besteed worden aan het thema ‘Nederlandse kunstenaars en hun verbinding met Vrijmetselarij’. Dit artikel is een voorproefje van wat u dan kunt verwachten.
Sinds zijn jeugd werkt Manders aan wat hij noemt “Self-Portrait as a Building”, een fictief, nooit voltooid bouwwerk waarin elk object, elk beeld, een kamer of gedachte vertegenwoordigt. Het is zijn levenswerk, maar ook een symbolische architectuur van bewustzijn. Die metafoor van de mens als bouwwerk raakt direct aan de kern van de Vrijmetselarij: de innerlijke tempel die ieder mens in zichzelf opricht. Manders’ gebouw is nooit af, net zoals de arbeid van de vrijmetselaar nooit voltooid is. Beide zijn een oefening in zelfkennis en groei.
Wat betekent het om jezelf te vormen? Niet als karakter of carrière, maar als mens in relatie tot de wereld? De Nederlandse kunstenaar Mark Manders onderzoekt dat vraagstuk al meer dan dertig jaar. Zijn werk lijkt stil, haast bevroren in tijd. En toch spreekt het een taal die verrassend dicht in de buurt komt van de maçonnieke zoektocht: het bouwen aan de innerlijke tempel, steen voor steen, gedachte voor gedachte.
Manders’ sculpturen lijken uit klei geboetseerd en net niet droog. Ze dragen de sporen van de hand, van het proces, van de twijfel. Klei, het oermateriaal van de schepping, roept de gedachte op aan de mens die uit aarde is gevormd en tot leven gewekt. De bewerking van dat materiaal is verwant aan de symboliek van de ruwe steen die in de Vrijmetselarij wordt gehouwen tot kubiek. In beide gevallen gaat het niet om perfectie, maar om aandacht, transformatie en het aanvaarden van het onaf.
Wie een zaal van Mark Manders betreedt, merkt de stilte op. Niet de leegte van afwezigheid, maar de geladen rust van een rituele ruimte. Zijn beelden lijken te wachten, alsof ze iets te zeggen hebben dat geen woorden nodig heeft. Ook in de loge is stilte een essentieel moment van inzicht. In het zwijgen kan iets doordringen dat de taal overstijgt. Manders noemt zijn objecten soms “zinnen zonder woorden” — precies zoals de vrijmetselaar werkt met symbolen die niet worden verklaard, maar beleefd.
Zijn installaties bestaan uit stoelen, tafels, figuren, brokstukken — fragmenten die samen een onzichtbare orde suggereren. Wie kijkt, voelt dat er iets samenhangt, al weet men niet precies wat. Dat fragmentarische karakter herinnert aan het maçonnieke besef dat waarheid zich nooit in één blik openbaart. Kennis en inzicht groeien in fasen, in graden. Het geheel ontstaat niet buiten ons, maar binnenin. De beschouwer wordt zelf bouwer van betekenis, zoals de vrijmetselaar medebouwer is aan de tempel der mensheid.
In zijn atelier ordent Manders zijn wereld niet vanuit macht, maar vanuit aandacht. Hij luistert naar wat het materiaal wil worden. In die houding schuilt de geest van de Bouwmeester van het Heelal — het scheppende principe dat geen chaos bestrijdt met geweld, maar met harmonie. De kunstenaar is geen god, maar een mede-ordenende kracht in het grote bouwwerk van de wereld
Wie Manders’ oeuvre overziet, ziet een stille vorm van ritueel. Zijn beelden en installaties vormen een symbolische taal voor wat in woorden niet te vatten is: de menselijke poging om zin te scheppen in een onvoltooide wereld. Elk werk is een gebed in materie, een moment van aandacht in een rumoerige tijd. In die zin is zijn atelier een eigentijdse tempel – niet gewijd aan een god, maar aan het voortdurende proces van menswording
De vrijmetselaar en Mark Manders delen eenzelfde houding tegenover het bestaan: beiden zijn zoekers, bouwers, getuigen van het onaffe. Hun beider werk is geen streven naar volmaaktheid, maar een oefening in aandacht. Wie naar Manders kijkt, kijkt in zekere zin in de spiegel van zijn eigen arbeid: ook wij zijn gebouwen in aanbouw, kamers vol herinnering, stilte en betekenis.
En zo stelt zijn werk ons een vraag die ook in de loge weerklinkt: Wat bouwt u vandaag aan uzelf?
Wilt u nog zijn werken in het echt bewonderen dan kan dat op de volgende locaties:
Museum Voorlinden te Wassenaar
Mark Manders – Mindstudy
20 september 2025 – 18 januari 2026, via inschrijving
Zijn collecties in Nederland vind u hier:
Disclaimer – Gebruik van artikelen
De artikelen die gepubliceerd zijn op de website van Loge Spectrum te Amersfoort mogen vrij worden gekopieerd, gedeeld en gebruikt, mits de bron duidelijk wordt vermeld. Vermeld daarbij ten minste: Bron: Loge Spectrum te Amersfoort – [www.logespectrum.nl of de juiste link naar desbetreffend artikel]
Voor hergebruik is geen voorafgaande toestemming vereist, maar wij stellen het zeer op prijs als u uw gebruik of plaatsing meldt via e-mail: vcbeheer.spectrum@gmail.com. De inhoud van de artikelen blijft eigendom van Loge Spectrum te Amersfoort. Bij bewerking of verkorting vragen wij om de oorspronkelijke strekking en context te respecteren.