Tijdens een recente logebijeenkomst hield een broeder een bouwstuk dat aanzette tot nadenken over een opmerkelijke paradox van onze tijd. Als vertrekpunt koos hij het experiment Universe 25 van de Amerikaanse onderzoeker John Calhoun.
‘Wat gebeurt er wanneer alle basisvoorwaarden voor een goed leven aanwezig zijn?’ Die vraag hield John Calhoun bezig toen hij in de jaren zestig begon aan een reeks experimenten die later bekend zouden worden als Universe 25. Hij creëerde voor muizen een omgeving waarin vrijwel niets ontbrak. Er was volop voedsel en water, bescherming tegen gevaren en voldoende gelegenheid om zich voort te planten. Het leek een paradijs.
Aanvankelijk ontwikkelde de kolonie zich voorspoedig. Het aantal dieren nam snel toe en alles wees op een succesvolle gemeenschap. Toch veranderde dat beeld na verloop van tijd. Terwijl er nog genoeg ruimte beschikbaar was, begonnen sociale patronen uiteen te vallen. Sommige dieren werden agressiever. Andere trokken zich juist terug. De zorg voor jongen nam af en steeds meer muizen leken hun plaats binnen de groep kwijt te raken.
Bijzonder vond Calhoun een groep die hij de Beautiful Ones noemde. Deze dieren hielden zich afzijdig van het sociale leven. Ze vochten niet, bouwden geen territorium op en kregen geen nakomelingen. Hun dagen bestonden vooral uit eten, slapen en zelfverzorging. Voor Calhoun waren zij een teken dat er meer nodig is voor een gezonde gemeenschap dan alleen materiële zekerheid.
Zijn experiment werd beroemd omdat het een ongemakkelijke vraag opriep: wat gebeurt er wanneer mensen of dieren alles hebben wat zij nodig lijken te hebben, maar geen duidelijke rol meer ervaren binnen een groter geheel?
Natuurlijk zijn mensen geen muizen. Toch is het opvallend hoeveel hedendaagse ontwikkelingen raken aan dezelfde thematiek. In welvarende samenlevingen zien we een groeiende aandacht voor eenzaamheid, gevoelens van zinloosheid en sociale isolatie. In Japan bestaat zelfs een naam voor mensen die zich jarenlang vrijwel volledig uit het openbare leven terugtrekken: hikikomori.
Ook de afname van traditionele verbanden – kerken, verenigingen en andere gemeenschappen – roept vragen op. Vrijheid en individuele keuze hebben veel gebracht, maar ze vervangen niet automatisch het gevoel ergens bij te horen.
Misschien heeft de mens niet alleen behoefte aan veiligheid, comfort en persoonlijke vrijheid. Misschien verlangt hij ook naar verantwoordelijkheid, erkenning en de ervaring dat zijn bijdrage ertoe doet.
Binnen de vrijmetselarij bestaat het bekende beeld van de ruwe steen die wordt bewerkt om uiteindelijk een plaats te krijgen in het gezamenlijke bouwwerk. Dat beeld gaat niet alleen over persoonlijke ontwikkeling. Het gaat ook over verbondenheid. Een steen krijgt pas betekenis in relatie tot andere stenen en zijn plaats in het geheel.
Misschien ligt daarin een gedachte die ook in Universe 25 doorklinkt. Niet dat overvloed gevaarlijk zou zijn, maar dat mensen behoefte hebben aan meer dan welvaart alleen. Zij zoeken een plaats, een taak en een betekenisvolle relatie tot anderen. En het moet passen in het geheel.
Het experiment van Calhoun biedt geen eenvoudige antwoorden. Maar het stelt wel twee vragen indringend aan de orde die vandaag misschien even relevant zijn als zestig jaar geleden:
Wat houdt een gemeenschap werkelijk bijeen? En: Heeft de mens de intrinsieke of essentiële behoefte om onderdeel te zijn van iets groters?
Disclaimer – Gebruik van artikelen
De artikelen die gepubliceerd zijn op de website van Loge Spectrum te Amersfoort mogen vrij worden gekopieerd, gedeeld en gebruikt, mits de bron duidelijk wordt vermeld. Vermeld daarbij ten minste: Bron: Loge Spectrum te Amersfoort – [www.logespectrum.nl of de juiste link naar desbetreffend artikel]
Voor hergebruik is geen voorafgaande toestemming vereist, maar wij stellen het zeer op prijs als u uw gebruik of plaatsing meldt via e-mail: vcbeheer.spectrum@gmail.com. De inhoud van de artikelen blijft eigendom van Loge Spectrum te Amersfoort. Bij bewerking of verkorting vragen wij om de oorspronkelijke strekking en context te respecteren.